Twierdza poznań
początki
Pierwsze umocnienia wokół grodu książęcego i katedry na Ostrowie Tumskim oraz na Zagórzu zbudowano w czasach wczesnopiastowskich w X wieku. Dojrzałą formę uzyskały za panowania księcia Mieszka I. W drugiej połowie XIII wieku książę Przemysław I i jego brat Bolesław Pobożny wznieśli mury obronne wokół nowego miasta na lewym brzegu Warty. Mury z basztami zostały w XV wieku otoczone murem zewnętrznym. Komunikację zapewniały cztery bramy i trzy furty. Pod koniec XIII wieku zbudowano też zamek książęcy na wzgórzu w mieście. Mury podupadły i dopiero Szwedzi po 1655 roku wznosili przez 50 lat nowe umocnienia: nieliczne szańce przed bramami. Prace saskie na początku XVIII wieku zaowocowały poważniejszymi umocnieniami ziemnymi.
W 1815 roku Poznań stał się oficjalnie częścią Królestwa Prus, jako stolica Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Natychmiast opracowano projekty umocnień, ale ich realizacja musiała poczekać, aż ustaną prace fortyfikacyjne w Nadrenii – w Koblencji i Kolonii. Autorem projektu dużego fortu na wzgórzu winiarskim był major Leopold Brese z ministerstwa wojny. Umocnienia, które budował kapitan Moritz von Prittwitz od 1828 roku, zostały wysunięte na północ miasta (Fort Winiary) oraz na wschodni brzeg, gdzie rozległe przedmoście złożone z wału i między innymi dwóch silnych fortów (Reformatów i Rocha) ukończono w latach czterdziestych. W latach czterdziestych lewobrzeżne miasto otoczono poligonalnym rdzeniem o charakterystycznym wielobocznym narysie, zwanym nowopruskim, złożonym z naprzemiennie ułożonych nadszańców i rozbudowanych kaponier. Na początku lat sześćdziesiątych ukończono ostatni
odcinek twierdzy – wewnętrzną cytadelę na Ostrowie Tumskim, z fortem Radziwiłła.
Twierdza Pierścieniowa
W latach siedemdziesiątych XIX wieku, po wojnie z Francją, w zjednoczonych Niemczech zaczęto budować nowe fortyfikacje pierścieniowe odległe od miast o kilka kilometrów, złożone z
pojedynczych fortów, bez łączących je wałów. W Strassburgu, Kolonii, Ingolstadcie, Poznaniu, Toruniu i Królewcu zbudowano ponad 60 standardowych fortów (także kilka pojedynczych w innych twierdzach), zwanych fortami biehlerowskimi od nazwiska ich projektanta Alexisa von Biehlera. W Poznaniu było 9 głównych fortów artyleryjskich i trzy mniejsze. Na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych uzupełniono pierścień o 6 fortów pośrednich. Pomiędzy fortami rozmieszczono schrony dla piechoty i artylerzystów oraz magazyny amunicji.
Zbudowano ich kilkadziesiąt w latach osiemdziesiątych, ale na początku XX wieku i przed wojną światową szybko wzniesiono ponad dwieście schronów różnych rodzajów.
Niestety, z twierdzy poligonalnej nie przetrwało prawie nic. Twierdza fortowa jest stosunkowo dobrze zachowana, niektóre forty są udostępniane turystyczne, w tym niedawno odrestaurowany fort VII.
Dni Twierdzy poznań
Dni Twierdzy Poznań to coroczne wydarzenie, które od 2013 roku przyciąga miłośników historii i fortyfikacji. W ostatni pełny weekend sierpnia, uczestnicy mają okazję zwiedzać niedostępne na co dzień obiekty militarne Poznania, takie jak XIX-wieczne forty, schrony z czasów II wojny światowej oraz zimnej wojny. W 2024 roku odbyła się już 12. edycja tego wydarzenia, oferując ponad 30 atrakcji, w tym nocne zwiedzanie Cytadeli i prezentacje rzadko udostępnianych schronów.
Formularz kontaktowy
Masz pytania, sugestie lub chcesz dowiedzieć się więcej o tej twierdzy?
Zapraszamy do kontaktu!
Chętnie odpowiemy na Twoje pytania, udzielimy dodatkowych informacji i pomożemy w zaplanowaniu wizyty. Jeśli reprezentujesz instytucję, organizację lub jesteś pasjonatem historii – tym bardziej zachęcamy do nawiązania współpracy. Twórzmy razem żywą mapę dziedzictwa fortecznego!